Việc trẻ phát âm không rõ, nói ngọng không chỉ gây khó khăn cho trẻ trong giao tiếp, mà còn có thể khiến trẻ tự ti và ảnh hưởng nhiều đến việc học tập về sau. Vậy nên, ba mẹ cần hết sức lưu tâm và cố gắng điều chỉnh lại sớm cho bé.
Nguyên nhân khiến trẻ nói ngọng
Thực tế, việc trẻ bị nói ngọng có thể xuất phát từ rất nhiều nguyên nhân, không phải đơn thuần chỉ là do trẻ đang tập nói chưa rõ như nhiều người vẫn nghĩ:
- Do các cơ quan phát âm chưa phát triển hoàn chỉnh: trẻ nhỏ giai đoạn học nói, việc điều khiển cơ quan phát âm là lưỡi, hàm, môi.. Chưa thể linh hoạt như người lớn nên khi nói rất dễ bị phát âm không rõ. Tình trạng này sẽ dần cải thiện khi bé lớn hơn và luyện tập nói nhiều.
- Do bệnh bẩm sinh: cơ quan phát âm từ nhỏ đã bất thường tỷ như lưỡi ngắn, răng hô, sứt môi, khe hở vòm miệng… cũng sẽ khiến trẻ khó nói chuyện và phát âm đúng.
- Do bắt chước: trẻ ở độ tuổi học nói cũng là lúc trẻ thích quan sát và bắt chước lại hoạt động từ mọi người xung quanh. Vậy nên, nếu người bên cạnh bé nói ngọng, bé rất dễ bị theo.
- Do rối loạn hành vi: Một số trẻ bị chậm nói, nói ngọng hay loạn ngôn ngữ là do bị tăng động giảm chú ý và rối loạn hành vi bẩm sinh. Ngoài ra, cũng có phần lớn nguyên nhân là do trẻ được tiếp xúc quá sớm và quá nhiều với tivi, máy tính, điện thoại, máy game.
Một số bài tập chữa ngọng hay tại nhà
Khi phát hiện trẻ bị nói ngọng, bên cạnh việc xác định nguyên nhân, ba mẹ cũng có thể giúp bé cải thiện thông qua việc thực hiện một số bài tập chữa ngọng đơn giản tại nhà sau:
- Bài tập luyện cơ miệng và môi: Cơ miệng là cơ quan quan trọng giúp bé có thể điều khiển các bộ phận phát âm. Vậy nên, một khi cơ miệng được linh hoạt thì việc điều khiển môi, lưỡi phát âm chính xác cũng sẽ dễ hơn. Mẹ có thể luyện tập cơ miệng cho bé thông qua một số trò chơi đơn giản như: chơi thổi bong bóng xà phòng, bong bóng hơi, thổi nến.. Ngoài ra bé cũng có thể luyện tập thông qua việc ăn kẹo mút và tập hút ống hút để uống sữa, uống nước.
- Bài tập cho lưỡi: Lưỡi linh hoạt là yếu tố quan trong giúp bé không bị ngọng các âm. Bài tập lưỡi cho các bé cũng rất đơn giản, mẹ có thể hướng dẫn bé làm các động tác thể dục với lưỡi như: thè lưỡi thụt ra thụt vào như rắn, liếm môi trên môi dưới, chạm đầu lưỡi vào răng cửa trên, đưa lưỡi sang trái, sang phải. Mỗi ngày mẹ cứ để bé luyện tập mỗi động tác vài lần là được.
- Bài tập khẩu hình miệng và phát âm: Việc duy trì khẩu hình miệng và phát âm chuẩn sẽ giúp trẻ phát âm chính xác hơn, và cha mẹ có thể thực hành cùng con một cách dễ dàng thông qua các bài tập như: chu môi, bặm môi, mím môi, phồng má, kết hợp luyện đọc thơ hoặc bài hát.
- Bài tập bắt chước: để bé không bị nhàm chán, mẹ cũng có thể thử luyện chữa ngọng cho bé thông qua trò chơi bắt chước tiếng động vật, bắt đầu bằng những con vật bé yêu thích như chó sủa gâu gâu, vịt kêu cạc cạc, mèo kêu meo meo…Ngoài ra, mẹ cũng có thể dạy bé thông qua trò chơi luyện nói theo gương, bé soi gương vừa bắt chước khẩu hình miệng của mẹ vừa có thể thấy rõ bản thân đã thực hiện đúng chưa cũng là bài tập rất hay.
Lưu ý khi thực hiện các bài tập chữa ngọng tại nhà
Khi thực hiện các bài tập chữa ngọng cho trẻ tại nhà, ba mẹ cần lưu ý một số điều sau:
- Quan sát, lắng nghe và cố gắng tổng hợp đầy đủ những từ trẻ phát âm sai để có thể lên bài luyện điều chỉnh phù hợp.
- Thật kiên nhẫn với trẻ: Nói ngọng cần có thời gian để cải thiện, nếu ba mẹ quá căng thẳng và cố ép bé sửa liền là rất khó, điều đó đôi khi còn khiến con bị tự ti và không muốn nói chuyện. Hãy cho bé thời gian để hoàn thiện và được giao tiếp một cách tự tin và thoải mái.
- Không kéo dài các bài chữa ngọng: Trẻ nhỏ mức độ tập trung của bé thường rất ngắn. Vậy nên, các bài tập chữa ngọng chỉ nên khuyến khích và dỗ dành bé thực hiện trong tầm 2-3 phút là đủ. Tất nhiên, nếu ba mẹ chơi trò chơi và đọc thơ cùng bé thì có thể kéo dài hơn một chút nếu bé hứng thú. Thay vì kéo dài thời gian mẹ có thể tùy tâm trạng bé mà thực hiện nhiều lần trong ngày sẽ hiệu quả hơn rất nhiều.
- Cho bé được nghe lại giọng của bản thân: Thường người nói ngọng không biết họ đang nói sai. Mẹ hãy ghi âm giọng bé khi nói đúng và nói sai cho bé nghe lại. Để trẻ nhận ra mình sai ở đâu cũng là cách hay để cải thiện tình hình.
- Tạo không khí vui vẻ: Việc tạo không khi vui vẻ trong mỗi buổi tập cũng là bước đệm giúp bài luyện tập thêm hiệu quả
Nhìn chung, bé nói ngọng đa phần đều là do tuổi nhỏ cơ quan phát âm chưa hoàn chỉnh hoặc bắt chước, ba mẹ hoàn toàn có thể điều chỉnh dần cho bé thông qua các bài tập và giao tiếp hàng ngày. Tuy nhiên, ba mẹ cũng cần theo dõi sát sao bé, nói ngọng do bệnh lý là không thể chủ quan có thể ảnh hưởng rất lớn tới giao tiếp và học tập tương lai của trẻ. Nếu không thể giúp bé cải thiện tại nhà, ba mẹ hãy đưa bé đi thăm khám sớm để bác sĩ đưa ra phương pháp trị liệu phù hợp.
Xem thêm: 5 bài tập vận động dành cho bé 1-3 tuổi có ích cho sự phát triển trí não và sức khỏe
